yarimada.org yarimada.org yarimada.org
yarimada.org yarimada.org yarimada.org
24 Ağustos 2019 Cumartesi
SON HABERLER
DİKKAT, SOKAK LAMBALARI! – Prof. Dr. Akile Gürsoy

DİKKAT, SOKAK LAMBALARI! – Prof. Dr. Akile Gürsoy

Ağaçlar ve Elektrik Işığının Zararları

Ağaçlar da biz insanlar gibi canlı varlıklar. Hava, su, beslenme, dinlenme ihtiyaçları var. Bizler gibi hastalanabiliyor, bizler gibi ölüyorlar.

Ağaç sağlığını etkileyen pek çok şey var. Bunlardan birisi de IŞIK KİRLİLİĞİ.

Işık kirliliği, elektrik lambalarının çok olduğu şehirlerde, kentlerde artık gökyüzünde yıldızları görmemizi engelliyor. Yıldızları görebilmek için kentlerden çok uzaklara dağlara, insan yerleşiminden uzak bölgelere gitmek gerekiyor.

Binalardan ve sokak lambalarından çıkan ışık gökyüzünde tahminimizden çok daha uzaklara yayılıyor, çok daha fazla alanı etkiliyor. Işık kirliliği sağlıklı uyku uyumamızı engelliyor, enerji sarfiyatına sebep oluyor ve doğal hayatı, yaban hayatı olumsuz etkiliyor.

Ağaç sağlığını bozan, ağaçları öldüren pek çok etken var. Yollara dökülen tuz ve toprak sıkıştırması gibi. Doğal karanlığı bozan ışıklandırma da ağaçlar ve doğal yaşam için zararlı.

Ağaçlar, güneşin yaydığı ışıktan gecenin karanlığına geçişe göre yaşamlarını sürdürecek şekilde programlanmıştır. Güneşin doğması ile başlayan doğal ışık, güneşin batması ile başlayan doğal karanlık ile yaşamlarını ayarlarlar. Güneşin ve ayın hareketleri ile sağlanan doğal karanlığa ihtiyaçları vardır. Sürekli aydınlıkta kalmaları onların metabolizmasını bozar.

Ağaçlar, kendi bünyeleri içinde bulunan bir moleküler “saat” ile ışığı ölçerler. Günlerin uzunluğunu ve mevsimleri hesaplarlar. Etraftaki diğer ağaçlardan düşen gölgelerle bu ağaçlar arasındaki mesafeleri ölçebilirler. Ağacın kendi içinde yaptığı bu tür hesaplarla, ağaç fotosentez [1] yapar, baharda tomurcuklandırmayı başlatır, yapraklarının rengini düzenler, yaprakların ağaçtan ne zaman düşeceği belirlenir.

Suni ışıklandırma olduğu zaman ağaçların bütün bu hesapları şaşırır. Gece – gündüz sürekli ışıklandırma ağaçların uykuya dalmasını önleyerek kış aylarının zorluğuna dayanmalarını engeller. Çiçek açma zamanını şaşırtır ve olumsuz etkiler.

Bütün suni ışıklandırma ağaçlar ve bitkiler için zararlıdır. Sürekli ışıklandırma ağaçların ve bitkilerin gece-gündüz ve mevsim yaşam döngüsünü bozar.

Sürekli ışığa maruz kalan ağaçların döktükleri yapraklar daha büyük boyda olmaktadır. Hiç uykuya dalmadan sürekli büyüme yapan bu ağaçlar çevre faktörlerine karşı daha dayanıksızdır. Meyvelerinin kalitesi daha düşüktür. Ağaçların ömürleri de daha kısadır.

Suni ışıktan tüm ağaçlar zarar görür, ancak bazıları daha da fazla etkilenir. Akçaağaç, çınar, gürgen, karaağaç en çok etkilenenler arasındadır. Meşe ve ıhlamur da oldukça fazla kötü etkilenirler.

Suni ışıktan sadece ağaçlar ve bitkiler etkilenmez. Kuşlar, böcekler, yılanlar, memeliler, derelerdeki balıklar ve tüm yaban hayvanları da olumsuz etkilenirler. Ancak, onların karanlık, kuytu köşeleri bulup çekilme imkânı biraz daha fazladır. Ama ağaçlar ve bitkiler yer değiştiremez.

Bilimsel araştırmalar bazı canlıların ışıklandırılmış bölgelere daha fazla akın ettiğini de göstermiştir. Mesela, et yiyen örümcekler ve kabuk böcekleri ışıklandırılmış yeşilliklere daha yoğun olarak gelmekte, o bölgelerdeki diğer böcek türlerinin varlığını tehdit etmektedirler. Işıklandırmanın daha bilemediğimiz pek çok olumsuz etkisi ve yan etkisi bulunmaktadır.

Aslında, biz insanlar da sürekli ışığa maruz kaldığımız zaman sağlığımızı kaybederiz. Kaliteli uyku uyuyamayız. Uyku uyumak, bizim için de beslenmek kadar önemlidir. O bakımdan da dış mekanlarda suni ışıklandırma yaparken kendi sağlığımızın da etkilendiğini unutmamak gerekiyor.

Suni ışıklandırma yapmanın mecburi olduğu şehir merkezlerinde, floresan ışık gibi nispeten daha az zararlı ışıklandırma tercih edilmelidir. Işık gökyüzüne değil, yere doğru yönlendirilmelidir.  Mümkün olduğunca ağaçlardan uzakta bulundurulmalıdır. Işıklandırma gece belirli saatlerde kapatılmalı, ağaçların doğal karanlıkta kalabilecekleri ortamlara fırsat verilmelidir. Dünyada bazı kentlerde, ağaçlara uyuma fırsatı vermek için, gece 12 – sabah 4 arasında ışıklandırma tamamen kapatılmaktadır.

Ormanlık alanlar ve tarım alanlarında birinci öncelik ağaçların ve doğal yaşamındır. Öyle olmalıdır. Kentlerde zaten doğal yaşam diye bir şey pek kalmamıştır. Ama orman arazileri ve tarım bölgelerini sokak lambalarıyla ışıklandırmak doğal yaşama daha büyük zarar vermektedir.  Ayrıca, sokak lambaları çevrenin doğal güzelliğini bozmakta, görüntü kirliliği de yaratmaktadır. Bu konuda AYEDAŞ gibi kurumlardan, ilgili belediyelerden ve TÜM vatandaşlardan bugünü düşünerek gereken duyarlılığı bekliyoruz. Bu özeni ve duyarlılığı beklemek, gelecek nesillerin de hakkıdır.


[1] Yeşil bitkilerin ışıkta, su, karbondioksit gibi yalın bileşiklerden karmaşık yapılı organik moleküller oluşturması.

Yararlanılan Bilimsel Kaynaklar:

www.deeproot.com/blog/…/hit-the-lights-light-pollutions-negative-impact-on-urban-tree…

allthatsinteresting.com

https://allthatsinteresting.com/light-pollution-one-global-pro… The Impact Of Light Pollution: Where Are The Stars?

Hakkında Editör

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Required fields are marked *

*